सुरक्षित मातृत्व सेवा सुदृढीकरण गर्दै प्यूठान

प्युठानका २६ वटा वडा पूर्ण संस्थागत प्रसूति युक्त घोषित
​प्युठान, ३० असार २०८३
लुम्बिनी प्रदेश सरकारले आमा र नवजात शिशुहरूको स्वास्थ्य सेवा सुदृढीकरणका लागि सुरक्षित मातृत्व अभियान र जनशक्तिको क्षमता अभिवृद्धिलाई तीव्रता दिएको छ। लुम्बिनी प्रदेश स्वास्थ्य मन्त्रालयका सचिव दुर्गालक्ष्मी श्रेष्ठ तथा चिकित्सा महाशाखा प्रमुख ईश्वरी के.सी. को टोलीले स्वास्थ्य कार्यालय प्युठानको अनुगमन गर्ने क्रममा अस्पतालमा जटिल प्रसूति सेवा प्रेषण (Referral) प्रणालीमा महत्वपूर्ण मार्गनिर्देशन गर्नुभएको छ।

​आमा र शिशुको स्वास्थ्य सुधारमा प्रदेशको प्राथमिकता
​अनुगमनका क्रममा सचिव दुर्गालक्ष्मी श्रेष्ठले लुम्बिनी प्रदेशमा आमाको मृत्युदर अन्य प्रदेशको तुलनामा बढी रहेकाले प्रदेश सरकारले गर्भवतीदेखि प्रसूति जाँचसम्म निरन्तर स्वास्थ्य सेवा प्रदान गर्न काम अगाडि बढाइरहेको बताउनुभयो। उहाँका अनुसार तराईका जिल्लाहरू बाँके र कपिलवस्तु जस्ता क्षेत्रमा आमाहरूको स्वास्थ्यमा सुधार ल्याउन समुदाय केन्द्रित सेवा, निःशुल्क ल्याब, भिडियो एक्सरे र एम्बुलेन्स सेवाका साथै जटिल अवस्थामा हवाई एम्बुलेन्सबाट समेत प्रसूति व्यवस्थापन गरिएको छ।
​मन्त्रालयका चिकित्सा तथा नर्सिङ महाशाखा प्रमुख ईश्वरी के.सी. ले स्वास्थ्यकर्मीहरूले समुदायमा दिएको सेवाका कारण विगतको तुलनामा आमा र नवजात शिशुको जटिलता एवं मृत्युदरमा कमी आउँदै गएको उल्लेख गर्नुभयो।
​प्युठानमा संस्थागत प्रसूतिको अवस्था र सहकार्य
​प्युठान अस्पतालका मेडिकल सुपरिटेन्डेन्ट डा. सुवास पौडेलले स्थानीय तहका प्रसूति केन्द्रहरूबाट समयमै जटिलता पहिचान गरी अस्पताल पठाउने समन्वयात्मक कार्य भइरहेको जानकारी दिनुभयो।
​कार्यक्रमका अध्यक्ष एवं स्वास्थ्य कार्यालय प्युठानका प्रमुख नरेश बाबू श्रेष्ठले जिल्लाका ९ स्थानीय तहका २६ वटा वडा पूर्ण संस्थागत प्रसूति युक्त वडा घोषणा भइसकेको र बाँकी ३८ वटा वडालाई पनि सोही अनुरूप घोषणा गर्न स्थानीय सरकार, प्रदेश सरकार र विकास साझेदारहरू जुटिरहेको बताउनुभयो। उहाँले नौबहिनी गाउँपालिकाको स्याउलीबाङ, प्युठान नगरपालिकाको जुम्रीकाँढा र गौमुखी नगरपालिकाको अर्खा जस्ता दुर्गम बस्तीहरूमा घरमा हुने प्रसूति घटाउन औजार उपकरण, क्षमता विकास र गुणस्तरीय सेवाका लागि ९ वटै स्थानीय तहसँग सहकार्य भइरहेको स्पष्ट पार्नुभयो। फोकल पर्सन कौशल राज वैद्यले संचालन गर्नुभएको उक्त कार्यक्रममा जिल्लाको स्वास्थ्य स्थितिबारे बृहत् समीक्षा गरिएको थियो।

​माण्डवी गाउँपालिकाको उदाहरणीय प्रगति र चुनौती
​यसै सन्दर्भमा प्युठानकै माण्डवी गाउँपालिकाले पनि सुरक्षित मातृत्व सेवामा उल्लेख्य प्रगति हासिल गरेको छ। १५,२३५ कुल जनसंख्या रहेको यस गाउँपालिकामा २९६ अनुमानित जीवित जन्मको लक्ष्य राखिएकोमा मातहतका स्वास्थ्य संस्थाहरूले सेवालाई चुस्त बनाएका छन्।
​१. वर्थिङ सेन्टर र प्रसूति सेवाको अवस्था:
गाउँपालिकाका विभिन्न वर्थिङ सेन्टरहरूबाट कुल ११७ जना गर्भवती महिलाले सुरक्षित रूपमा संस्थागत प्रसूति सेवा लिएका छन्:
​देवीस्थान स्वास्थ्य चौकी: सबैभन्दा धेरै ६२ जना महिलाले प्रसूति सेवा लिएका छन्।
​उदयपुरकोट स्वास्थ्य चौकी: २६ जना महिलाले सेवा लिएका छन्।
​तिराम स्वास्थ्य चौकी: १६ जना महिलाले सेवा लिएका छन्।
​मर्कवाङ स्वास्थ्य चौकी: १३ जना महिलाले सेवा लिएका छन्।
​प्रसूति सेवा लिनेहरूमध्ये जटिलता देखिएका २१ जना महिलालाई थप उपचारका लागि समयमै प्युठान अस्पताल प्रेषण (Refer) गरिएको छ, जसले मेसु डा. पौडेलले भनेको समन्वयात्मक प्रणालीलाई पुष्टि गर्दछ।

​२. ग्रामीण भिडियो एक्सरे (Rural USG) को प्रभाव:
गाउँपालिकाले सञ्चालन गरेको ग्रामीण भिडियो एक्सरे कार्यक्रममार्फत १४८ जना गर्भवती महिलाको स्वास्थ्य जाँच गरिएको छ। जाँचकै क्रममा देवीस्थान स्वास्थ्य चौकीमा ४ जना महिलामा जटिलता (IUFD-१, Blighted ovum-१, incomplete abortion-२) पहिचान गरी तुरुन्तै प्युठान अस्पताल रिफर गरेर उनीहरूको ज्यान सुरक्षित गरिएको थियो।
​३. दक्ष जनशक्ति (SBA):
सेवालाई गुणस्तरीय बनाउन गाउँपालिकामा बसन्ता शर्मा, बसन्ता के.सी., मधु सुनार, पार्बती वि.क., शान्ती जोशी, सिता भट्टराई, बिमला घर्ती र रिमा घर्ती गरी ८ जना तालिमप्राप्त दक्ष नर्सिङ कर्मचारी (SBA) कार्यरत छन्।
​४. मातृ मृत्युदरको गम्भीर चुनौती:
यी तमाम प्रयासका बीच माण्डवी गाउँपालिका वडा नं. ५ रम्दीकी एक १९ वर्षीया सुत्केरी महिलाको दुःखद मृत्यु भएको छ। २०८२ असोज ६ गते सुत्केरी भएको झन्डै एक हप्तापछि घरमा एक्कासि बेहोस भएकी उनलाई उपचारका लागि जिल्ला अस्पताल पुर्‍याउँदै गर्दा बाटोमै मृत्यु भएको थियो।
​यस दुःखद घटनाले दुर्गम क्षेत्रमा प्रसूति उत्तर (Postnatal) सेवा र सचेतनालाई अझ बढी प्रभावकारी बनाउनुपर्ने मन्त्रालय र स्वास्थ्य कार्यालयको प्रतिबद्धतालाई थप विमर्स गराएको छ। हाल गाउँपालिकाले गर्भवती महिलाहरूको निःशुल्क प्रयोगशाला तथा यु.एस.जी. परीक्षण प्याकेजका लागि बजेट खर्च गरी सुरक्षित मातृत्व अभियानलाई निरन्तरता दिइरहेको छ।
कार्यक्रममा जिल्लाका नाैवटै पालिकाका स्वास्थ्य शाखा प्रमुखहरुले आफ्नाे कार्यक्षेत्रमा भए गरेका उपलब्धि ,चुनाैति र सुधार गर्नु पर्ने पक्षमा प्रस्तुति गरेका थिए।